Opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza – opłaty na podstawie wyników pomiarów okresowych

Obliczenia emisji z wykorzystaniem wyników pomiarów okresowych są jedną z najczęściej stosowanych metod naliczania opłat. Jeśli wskaźniki emisji są wyznaczone prawidłowo, metoda ta spełnia wymagania ustawy Prawo ochrony środowiska wobec naliczania opłat za faktycznie wyemitowaną ilość substancji. Wybór sposobu przetwarzania wyników pomiarów okresowych powinien umożliwiać obliczanie emisji w danym okresie rozliczeniowym w sposób najbardziej wiarygodny, to znaczy odpowiadający w najwyższym możliwym stopniu emisji rzeczywistej. Zastosowanie techniki opartej wyłącznie na wynikach pomiarów okresowych (bez obliczeń dodatkowych) może być ograniczone w następujących sytuacjach:

braku możliwości usytuowania stanowiska pomiarowego zgodnie z normą PN-Z-04030-7 Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu. Pomiar stężenia i strumienia masy pyłu w gazach odlotowych metodą grawimetryczną, lub w przypadku wyników uzyskanych na podstawie pomiarów prowadzonych z wykorzystaniem stanowiska, które nie spełnia ww. wymagań,
wyników nieakredytowanych,
występowania niskich stężeń lub niskich prędkości przepływu odgazów, uniemożliwiających zebranie wystarczającej ilości wiarygodnych wyników,
dużej zmienności emisji (wymaga uzyskania znacznej liczby wyników),
braku możliwości spełnienia warunku izokinetyczności pomiaru stężeń pyłu (dotyczy obliczeń emisji pyłu).

Poza ww. sytuacjami wyniki pomiarów okresowych są rekomendowane jako podstawa naliczania opłat, która zapewnia wysokie prawdopodobieństwo zobrazowania emisji rzeczywistej, bowiem uwzględnia sumę czynników decydujących o emisji. Stanowi tym samym wobec znacznej części źródeł podstawę bardziej wiarygodną niż literaturowe, uniwersalne wskaźniki emisji, które zostały wyznaczone w oparciu o wyniki pomiarów z różnych źródeł.

Poprawność wysokości opłat w głównej mierze zależy od sposobu określenia wskaźników, na podstawie których obliczany jest ładunek substancji uwolnionych do powietrza w danym okresie rozliczeniowym. Poniżej wymieniono najczęściej stosowane sposoby przetwarzania wyników pomiarów okresowych:

obliczenie średniej arytmetycznej wartości emisji godzinowej (kg/h): najprostszy sposób wyznaczenia wskaźnika średniego; nie uwzględnia warunków procesu panujących w trakcie pomiarów ani zmienności warunków w okresie rozliczeniowym; poprawny wyłącznie przy bardzo wysokiej częstotliwości wykonywania pomiarów lub dla źródeł o nieznacznej skali emisji,
przyjęcie wyników właściwych dla poszczególnych podokresów (kg/h): w założeniu wysokość opłaty wynika z ładunków wyznaczonych w kolejnych podokresach, w których wykonano pomiary; ograniczenia zastosowania tej metody są analogiczne do obliczeń średniej arytmetycznej,
obliczenie średnich kroczących wartości emisji godzinowej (kg/h): sposób stanowiący kombinację obu ww. metod,
wskaźniki sparametryzowane: wyniki pomiarów odniesione do parametru charakteryzującego proces w trakcie wykonywania pomiarów lub innej substancji w zależności od argumentu funkcji wykorzystywanej do obliczeń wielkości emisji, np. g/GJ, g/Mg (paliwa lub CO₂), szerzej sposób wyznaczania opłat na podstawie wskaźników sparametryzowanych opisano w dziale Obliczenia emisji w zakładce Obliczenia emisji na podstawie wyników pomiarów okresowych.

Zgodnie ze wzorem wykazów zawartym w załączniku nr 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska (Dz.U. 2014 poz. 274) wpisując wielkość emisji ze wskazanej instalacji lub działalności należy podać również wskaźniki emisji i wyniki pomiarów. Według informacji zawartych w objaśnieniach (punkt 6, 7) w opisie należy podać warunki eksploatacyjne występujące w trakcie pomiarów; w przypadku pomiarów ciągłych − średnie emisje dobowe, z wyłączeniem informacji dotyczących wyników pomiarów dołączonych do wykazu. Spełnienie wymogów ww. rozporządzenia może nastąpić np. poprzez podanie wskaźników emisji, które wykorzystano jako podstawę obliczenia ładunku substancji oraz załączenie wyników pomiarów, na podstawie których zostały te wskaźniki wyznaczone.

Odrzucanie wyników „odbiegających”

Sposób oceny wyników „odbiegających” został określony w Dokumencie referencyjnym BAT dla ogólnych zasad monitoringu, (lipiec 2003 r.) oraz w projekcie JRC Monitoring emisji do powietrza i wody (październik 2013 r.). W praktyce dotyczy on przeważnie wyników znacznie wyższych niż przeciętnie odnotowywane, które nie mają uzasadnienia w warunkach pracy źródła. Oprócz opisanych w obu dokumentach metod analizy statystycznej lub modeli emisji nieprawidłowej, podstawą do sprawdzenia poprawności wyników pomiarów i ewentualnego ich odrzucenia mogą być informacje o technologii procesu i o sposobie odbioru odgazów. Poniżej przedstawiamy podstawowe narzędzia weryfikacji wyników „odbiegających”:

analiza składu surowców i materiałów wykorzystywanych w produkcji:
- w przypadku stwierdzenia nieprawdopodobnego wyniku zawartości substancji w pyle, np. metali, gdy dostępna jest pełna wiedza o wykorzystywanych surowcach i dane te nie potwierdzają możliwości występowania emisji jakie wynikają z pomiarów, oraz gdy elementy wyposażenia, w tym układu odbioru odgazów nie mogą stanowić źródła metali w pyłach,
- w przypadku stwierdzenia w pomiarach substancji, które z całą pewnością nie mogą wystąpić w procesie technologicznym ani powstać w emitorze, należy przeanalizować możliwość występowania emisji wtórnej – migracji substancji w powietrzu atmosferycznym dostającym się do emitora. Zasady tej nie należy stosować do odgazów ze spalania gazu ziemnego. Mimo iż gaz jest praktycznie pozbawiony cząstek stałych, a emitowany pył w znacznej mierze stanowi krzemionka pochodząca z powietrza niezbędnego do spalania, uznaje się pył zawarty w spalinach jako powstały w procesie spalania. Podejście takie znajduje również uzasadnienie ekonomiczne (nieznaczna skala opłat), a poprzez rozstrzygnięcie na korzyść odbiorcy opłat, zmniejsza ryzyko zastrzeżenia poprawności obliczeń emisji,
analiza charakteru i parametrów prowadzonych procesów,
zastosowanie pomiaru równoległego z wykorzystaniem innej metody pomiarowej lub analitycznej.

Wyodrębnianie wyników niereprezentatywnych

Obowiązek naliczenia opłaty za faktyczną ilość wyemitowanych do powietrza substancji wymusza na prowadzących instalacje prowadzenie analizy wyników odbiegających od występujących powszechnie pod kątem warunków pracy instalacji jakie panowały podczas wykonywania pomiarów emisji. W przypadku uzyskania wyniku odbiegającego od przeciętnych oraz stwierdzenia pracy instalacji w warunkach odbiegających od normalnych, wynik ten należy wykluczyć z obliczeń podstawowych i uwzględnić w obliczeniach dodatkowych z właściwym dla niego czasem trwania emisji.

Przyjęcie zerowej wartości emisji

Przyjmowanie zerowych wartości emisji na podstawie wyników pomiarów poniżej wykrywalności metody pomiarowej lub poniżej oznaczalności metody opisano w dziale Obliczenia emisji w zakładce Emisje zerowe i postępowanie z wynikami odbiegającymi.