Bilans LZO – zakres zastosowania

Oprócz instalacji, dla których określono standardy emisyjne bilans LZO sporządza się również dla instalacji o zużyciu rozpuszczalników poniżej progów klasyfikujących do grupy instalacji objętych standardami, jak również dla instalacji wykorzystujących rozpuszczalniki w innych rodzajach procesów niż określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 22 kwietnia 2011 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji. Metoda bilansowania strumieni zawierających LZO (VOC) umożliwia wyznaczenie emisji z bardzo wielu rodzajów instalacji, przez co jest jednym z najbardziej uniwersalnych sposobów określenia podstawy naliczania opłat za korzystanie ze środowiska, jak i wielkości emisji wymagających raportowania w systemach sprawozdawczych. Bilans LZO umożliwia ponadto:

• ocenę spełnienia wymogów BAT (dla niektórych rodzajów instalacji),

• sprawdzenie dotrzymania niektórych warunków pozwolenia oraz innych wymagań określonych w ww. rozporządzeniu (np. emisji substancji szczególnie niebezpiecznych wprowadzanych do powietrza atmosferycznego wyłącznie w sposób zorganizowany),

• określenie maksymalnych emisji rocznych na etapie postępowania o wydanie decyzji środowiskowej oraz pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza i pozwoleń zintegrowanych.

Bilans LZO obejmuje następujące rodzaje strumieni:

• LZO (VOC) wprowadzone do instalacji, w tym zawarte w surowcach i materiałach pomocniczych takich jak rozpuszczalniki wykorzystywane do zmiany własności fizycznych mieszanin (rozcieńczalniki), preparatach do czyszczenia maszyn i wyposażenia oraz produktów (wg zasad określonych w zał. nr 7),

• LZO (VOC) zawarte w produktach o wartości handlowej (wobec niektórych produktów strumień ten jest równy zeru, lub przyjmuje się go takim gdy jego oznaczenie jest niemożliwe do wykonania albo ekonomicznie nieuzasadnione, a założenie to nie skutkuje ryzykiem niedotrzymania standardu),

• LZO (VOC) zawarte w odpadach, stanowiące sumę rozpuszczalników zawartych w poszczególnych rodzajach lub strumieniach odpadów,

• LZO (VOC) zawarte w ściekach,

• LZO (VOC) wprowadzone do powietrza w sposób zorganizowany (z zachowaniem zasad określonych w § 33.4. oraz § 33.5. ww. rozporządzenia dla instalacji podlegających pod wymogi standardów emisyjnych):

  • § 33.4. „LZO wprowadzane do powietrza przez systemy wentylacji grawitacyjnej, z wyjątkiem ich wprowadzania do powietrza przez urządzenia ograniczające wielkość emisji LZO, traktuje się jak LZO wprowadzane do powietrza w sposób niezorganizowany”,

  • § 33.5. „jako LZO wprowadzane do powietrza w sposób niezorganizowany traktuje się także LZO wprowadzane do powietrza przez:

1) systemy mechanicznej wentylacji ogólnej,

2) zawory bezpieczeństwa i zawory odpowietrzające w instalacjach do magazynowania LZO,

z wyjątkiem ich wprowadzania do powietrza przez urządzenia ograniczające wielkość emisji LZO.”,

• LZO (VOC) zatrzymane lub zneutralizowane w urządzeniach ograniczających wielkość emisji i nieuwzględnione w odpadach i ściekach (np. LZO utlenione w dopalaczach termicznych i katalitycznych lub biofiltrach, LZO (VOC) zatrzymane w filtrach z wypełnieniem z węgla aktywnego lub z innych sorbentów, LZO  (VOC) wychwycone w wykraplaczach i urządzeniach do wymrażania),

• LZO (VOC) odzyskane i wycofane z instalacji, np. jako brudny rozpuszczalnik odzyskany w destylarkach, którego nie można ponownie wykorzystać w procesie.

Oprócz ww. strumieni, sprawdzenie niektórych standardów emisyjnych wymaga wyznaczenia LZO (VOC) odzyskanych i ponownie zawróconych do procesu, np. w wyniku pracy układów destylacji strumieni odpadowych, lub odzyskanych w niektórych typach urządzeń ochronnych atmosfery jak adsorbery z regeneracją.

Określając ww. strumienie, nie tylko wobec surowców i produktów, ale w niektórych przypadkach również odpadów, należy rozważyć potrzebę uwzględnienia stanów magazynowych z początku i końca okresu rozliczeniowego. Pominąć je można, gdy różnica zgormadzonych materiałów jest nieznaczna i bez wpływu na wielkość emisji i ocenę dotrzymania standardów.

Bilans uproszczony

Wobec wielu instalacji z uwagi na brak poszczególnych składowych bilansu (odpadów, ścieków, LZO zneutralizowanych) równanie wyznaczające wielkość strat całkowitych rozpuszczalników przyjmuje uproszczoną postać. Jego skrajną formą jest jednoskładnikowy szacunek emisji oparty na założeniu 100 % straty LZO zawartych w wykorzystywanych materiałach, np. gaz nośny preparatów do konserwacji maszyn, LZO w środkach antyadhezyjnych do form, rozpuszczalniki wykorzystywane do czyszczenia drukarek oznaczeń partii produktów. Przypadki te opisaliśmy w dziale Obliczenia emisji w zakładce Lotne związki organiczne (LZO).

Definicja LZO

Za lotne związki organiczne (LZO, VOC) uznaje się związki organiczne o prężności par w temperaturze 293,15K (20°C) nie mniejszej niż 10 Pa, lub posiadające taką lotność w warunkach, w jakich są użytkowane. Niektóre powszechnie wykorzystywane substancje organiczne charakteryzują się w temperaturze 20°C następującą prężnością par:

• aceton: 24 658 Pa,

• chloroform: 20 908 Pa,

• toluen: 2 911 Pa,

• oktan: 1 412 Pa,

• glikol etylenowy: 8 Pa.

Obliczenie prężności par czystej substancji w określonej temperaturze użytkowania umożliwia równanie Antoine'a:

logP = A – B/(C+T)

W przypadku braku wartości stałych A, B, C dla zadanego przedziału temperatury, należy skorzystać z innych równań i współczynników.

Przykładem znaczenia temperatury dla prężności par może być wymieniony powyżej glikol etylenowy, który w temperaturze 10°C posiada prężność par równą 3 Pa, w temperaturze 20°C 8 Pa, a w temperaturze 40°C 44 Pa. Szerszy zbiór związków organicznych wraz z charakterystyką prężności par przedstawiamy w dziale Obliczenia emisji w zakładce Magazynowanie cieczy lotnych w zbiornikach.

Stronę zaktualizowano 05.09.2015